Ứng Dụng Blockchain Truy Xuất Nguồn Gốc Hàng Hóa: Giải Pháp Minh Bạch Chuỗi Cung Ứng cho Doanh Nghiệp Việt

Blockchain đang thay đổi căn bản cách doanh nghiệp quản lý và xác minh nguồn gốc hàng hóa trong chuỗi cung ứng. Thay vì phụ thuộc vào hồ sơ giấy tờ dễ bị làm giả hay hệ thống dữ liệu tập trung dễ bị can thiệp, công nghệ này cho phép ghi nhận mọi mắt xích — từ trang trại, nhà máy, kho vận đến quầy kệ bán lẻ — vào một sổ cái số không thể chỉnh sửa, minh bạch với tất cả các bên liên quan.

Đối với doanh nghiệp Việt Nam, đây không còn là câu chuyện của tương lai. Từ nông sản xuất khẩu sang EU cho đến dược phẩm lưu thông nội địa, yêu cầu về tính xác thực nguồn gốc ngày càng trở thành điều kiện bắt buộc để cạnh tranh. Hàng trăm doanh nghiệp đã bắt đầu triển khai hệ thống truy xuất nguồn gốc bằng Blockchain, ghi nhận kết quả tích cực về tốc độ xử lý, giảm chi phí trung gian và nâng cao lòng tin người tiêu dùng.

Tuy nhiên, không phải doanh nghiệp nào cũng hiểu rõ Blockchain vận hành như thế nào trong thực tế, lợi ích cụ thể là gì và cần chuẩn bị những gì trước khi triển khai. Sự khác biệt giữa hệ thống Blockchain và hệ thống truyền thống cũng là câu hỏi nhiều người đặt ra khi cân nhắc đầu tư.

Sau đây, bài viết sẽ phân tích toàn diện từ nền tảng kỹ thuật, lợi ích thực tế, quy trình triển khai, cho đến so sánh với phương pháp cũ — giúp doanh nghiệp Việt đưa ra quyết định đúng đắn và đầy đủ thông tin.

Blockchain là gì và tại sao lại được ứng dụng trong truy xuất nguồn gốc hàng hóa?

Blockchain là hệ thống cơ sở dữ liệu phân tán, lưu trữ thông tin theo chuỗi các khối được mã hóa và liên kết với nhau theo thứ tự thời gian, không thể xóa hay chỉnh sửa sau khi đã ghi nhận. Đặc điểm cốt lõi này khiến Blockchain trở thành nền tảng lý tưởng để giải quyết bài toán niềm tin trong truy xuất nguồn gốc hàng hóa — vốn là thách thức mà các hệ thống truyền thống chưa giải quyết triệt để được.

Để hiểu rõ hơn vì sao Blockchain lại phù hợp đặc biệt với lĩnh vực này, cần nhìn vào ba thuộc tính kỹ thuật nền tảng của công nghệ.

Blockchain hoạt động như thế nào trong chuỗi cung ứng hàng hóa?

Blockchain hoạt động bằng cách ghi nhận mỗi sự kiện trong chuỗi cung ứng — thu hoạch, đóng gói, kiểm định, vận chuyển, nhập kho, xuất kho — vào một “khối” dữ liệu riêng biệt. Mỗi khối chứa thông tin về nội dung giao dịch, dấu thời gian và một mã băm (hash) liên kết với khối trước đó, tạo thành một chuỗi liên tục không thể phá vỡ mà không để lại dấu vết.

Cụ thể hơn, trong một chuỗi cung ứng nông sản điển hình, quy trình diễn ra như sau:

• Tại trang trại: Người nông dân nhập thông tin về giống cây, phân bón, thuốc bảo vệ thực vật và ngày thu hoạch vào hệ thống. Dữ liệu được mã hóa và ghi lên blockchain.
• Tại nhà máy chế biến: Thông tin về quy trình sơ chế, kiểm định chất lượng, nhiệt độ bảo quản được ghi nhận tự động hoặc thủ công vào cùng chuỗi dữ liệu.
• Tại đơn vị vận chuyển: Lộ trình, điều kiện nhiệt độ trong suốt hành trình, thời gian giao nhận đều được cập nhật liên tục.
• Tại điểm bán lẻ: Mã QR được in trên bao bì, cho phép người tiêu dùng quét và xem toàn bộ lịch sử sản phẩm chỉ trong 1–2 giây.

Điều quan trọng là tất cả các node (máy chủ tham gia mạng lưới) đều lưu giữ bản sao của toàn bộ chuỗi dữ liệu. Muốn thay đổi thông tin tại bất kỳ khối nào, kẻ gian cần phải kiểm soát đồng thời hơn 51% tổng số node trong mạng — một điều gần như bất khả thi về mặt kỹ thuật và chi phí.

Blockchain có thực sự đảm bảo dữ liệu truy xuất không bị làm giả không?

Có, Blockchain đảm bảo dữ liệu không thể bị làm giả sau khi đã được ghi nhận lên hệ thống, nhờ ba cơ chế bảo mật đồng thời: mã hóa mật mã học, cơ chế đồng thuận phân tán và tính liên kết chuỗi.

Tuy nhiên, cần phân biệt rõ hai lớp bảo mật. Thứ nhất, dữ liệu trên blockchain được bảo vệ tuyệt đối — không ai có thể sửa thông tin đã ghi mà không để lại dấu vết rõ ràng. Thứ hai, dữ liệu đầu vào trước khi được ghi lên blockchain vẫn phụ thuộc vào tính trung thực của người nhập liệu. Đây là điểm yếu mà giới chuyên môn gọi là “Garbage In – Garbage Out” — nếu thông tin ban đầu sai, blockchain chỉ bảo toàn cái sai đó một cách bất biến. Vì lý do này, các doanh nghiệp triển khai nghiêm túc thường kết hợp blockchain với IoT (cảm biến tự động ghi dữ liệu) để loại bỏ yếu tố con người trong khâu nhập liệu nhạy cảm.

Lợi ích của việc ứng dụng Blockchain trong truy xuất nguồn gốc hàng hóa là gì?

Có 4 nhóm lợi ích chính khi ứng dụng Blockchain vào truy xuất nguồn gốc hàng hóa, phân theo đối tượng hưởng lợi: doanh nghiệp sản xuất, nhà phân phối, cơ quan quản lý và người tiêu dùng cuối cùng. Mỗi nhóm lợi ích đều gắn liền với một vấn đề thực tế mà chuỗi cung ứng truyền thống chưa giải quyết được.

Bên cạnh đó, lợi ích blockchain cho kho vận và vận tải cũng đặc biệt đáng chú ý — đây là khâu trung gian thường xảy ra nhiều sai lệch thông tin nhất trong toàn bộ chuỗi cung ứng.

Doanh nghiệp sản xuất được hưởng lợi gì từ hệ thống truy xuất nguồn gốc bằng Blockchain?

Doanh nghiệp sản xuất hưởng lợi trực tiếp từ việc kiểm soát toàn bộ quy trình theo thời gian thực, giảm thiểu rủi ro thu hồi hàng loạt và nâng cao vị thế cạnh tranh trên thị trường xuất khẩu. Đây là ba lợi ích có giá trị định lượng rõ ràng nhất.

Cụ thể, khi xảy ra sự cố về chất lượng — chẳng hạn phát hiện lô thực phẩm nhiễm khuẩn — doanh nghiệp sử dụng Blockchain có thể khoanh vùng chính xác lô hàng bị ảnh hưởng trong vài phút thay vì vài ngày như hệ thống truyền thống. Walmart đã chứng minh điều này trong một thử nghiệm nội bộ: thời gian truy xuất nguồn gốc một lô xoài từ trang trại đến kệ hàng giảm từ 6,5 ngày xuống còn 2,2 giây sau khi áp dụng Blockchain.

Ngoài ra, doanh nghiệp xuất khẩu sang thị trường EU ngày càng cần đáp ứng các tiêu chuẩn minh bạch chuỗi cung ứng như EUDR (quy định chống phá rừng của EU) hay Farm to Fork Strategy. Blockchain cung cấp bằng chứng kỹ thuật số đáng tin cậy để đáp ứng các yêu cầu kiểm toán này mà không cần phụ thuộc vào chứng từ giấy tờ truyền thống — vốn tốn kém và dễ bị giả mạo.

Đặc biệt trong blockchain trong logistics, khả năng tự động hóa thông qua hợp đồng thông minh (smart contract) giúp doanh nghiệp rút ngắn thời gian thanh toán và thông quan, bởi các điều kiện hợp đồng được thực thi tự động khi đủ điều kiện xác nhận từ các bên.

Người tiêu dùng được lợi gì khi hàng hóa được truy xuất nguồn gốc bằng Blockchain?

Người tiêu dùng được trao quyền kiểm tra độc lập thông tin sản phẩm mà không cần tin tưởng mù quáng vào nhãn mác hay lời quảng cáo của nhà sản xuất. Chỉ với một lần quét mã QR, toàn bộ lịch sử hành trình của sản phẩm — từ nơi trồng trọt, điều kiện nuôi dưỡng, quy trình chế biến đến lộ trình vận chuyển — hiện ra rõ ràng, minh bạch và không thể bị chỉnh sửa.

Điều này giải quyết trực tiếp vấn đề hàng giả, hàng kém chất lượng đang là nỗi lo của người tiêu dùng Việt Nam trong nhiều năm qua. Theo khảo sát của iCheck, 79% người tiêu dùng cho rằng việc cung cấp thông tin nguồn gốc có thể xác thực đóng vai trò quan trọng với quyết định mua hàng, và hơn 80% sẵn lòng chi trả giá cao hơn cho sản phẩm được truy xuất nguồn gốc minh bạch.

Quy trình ứng dụng Blockchain vào truy xuất nguồn gốc hàng hóa gồm những bước nào?

Quy trình ứng dụng Blockchain vào truy xuất nguồn gốc hàng hóa gồm 5 bước chính: thu thập dữ liệu tại từng mắt xích, chuẩn hóa và mã hóa dữ liệu, ghi nhận lên blockchain, phát hành mã định danh sản phẩm (QR/barcode), và cho phép truy xuất thông tin theo thời gian thực. Kết quả kỳ vọng là một hành trình sản phẩm hoàn chỉnh, minh bạch và không thể giả mạo.

Dữ liệu nào cần được ghi nhận lên Blockchain trong chuỗi cung ứng hàng hóa?

Dữ liệu cần ghi nhận lên Blockchain bao gồm toàn bộ thông tin có giá trị xác thực tại mỗi công đoạn trong chuỗi cung ứng. Có thể phân thành 4 nhóm dữ liệu chính:

Nhóm 1 – Dữ liệu nguồn gốc sản xuất:

• Thông tin vùng trồng/nuôi: tọa độ GPS, diện tích, điều kiện đất
• Loại giống, nguồn giống, ngày gieo trồng/thả nuôi
• Nhật ký sử dụng phân bón, thuốc bảo vệ thực vật, thức ăn chăn nuôi
• Ngày thu hoạch, năng suất, điều kiện thời tiết

Nhóm 2 – Dữ liệu chế biến và kiểm định:

• Quy trình sơ chế, đóng gói, tiệt trùng
• Kết quả kiểm định chất lượng: vi sinh, dư lượng hóa chất, trọng lượng
• Số lô hàng, ngày sản xuất, hạn sử dụng
• Chứng nhận an toàn thực phẩm, organic, VietGAP, GlobalGAP

Nhóm 3 – Dữ liệu vận chuyển và lưu kho:

• Lộ trình vận chuyển: điểm xuất phát, trung chuyển, điểm đến
• Điều kiện bảo quản: nhiệt độ, độ ẩm theo thời gian thực
• Thời gian giao nhận tại từng điểm, thông tin đơn vị vận tải

Nhóm 4 – Dữ liệu phân phối và bán lẻ:

• Thông tin nhà phân phối, đại lý cấp 1, cấp 2
• Ngày nhập kho điểm bán, điều kiện bảo quản tại điểm bán
• Mã SKU, vị trí kệ hàng, số lượng tồn kho

Doanh nghiệp cần chuẩn bị gì để triển khai hệ thống truy xuất nguồn gốc Blockchain?

Để triển khai thành công, doanh nghiệp cần chuẩn bị đồng thời về hạ tầng kỹ thuật, năng lực nhân sự và lựa chọn nền tảng Blockchain phù hợp với quy mô và ngân sách.

Về hạ tầng kỹ thuật, doanh nghiệp cần đảm bảo ít nhất các yếu tố sau:

• Thiết bị đầu vào tại từng mắt xích: máy tính bảng, điện thoại thông minh hoặc máy quét mã vạch có kết nối internet
• Hệ thống in và dán mã QR hoặc tem truy xuất tích hợp với phần mềm quản lý
• Đường truyền internet ổn định tại tất cả các điểm trong chuỗi, kể cả vùng nông thôn

Về nhân lực, cần đào tạo cho từng nhóm người dùng:

• Người nông dân/công nhân sản xuất: thao tác nhập liệu cơ bản trên thiết bị di động
• Nhân viên kho vận: cập nhật trạng thái lô hàng theo từng sự kiện vận chuyển
• Quản lý chuỗi cung ứng: giám sát tổng thể, xử lý bất thường, xuất báo cáo

Về lựa chọn nền tảng Blockchain, có ba mô hình phổ biến:

• Blockchain công khai (Public): Minh bạch tuyệt đối, chi phí thấp, phù hợp cho doanh nghiệp muốn tối đa hóa niềm tin của người tiêu dùng
• Blockchain riêng tư (Private): Kiểm soát hoàn toàn dữ liệu, tốc độ xử lý cao, phù hợp cho doanh nghiệp lớn có yêu cầu bảo mật nội bộ
• Blockchain liên hợp (Consortium): Chia sẻ giữa một nhóm đối tác tin cậy trong cùng ngành, cân bằng giữa minh bạch và kiểm soát — đây là mô hình đang được nhiều hiệp hội ngành nghề Việt Nam hướng tới

Blockchain trong truy xuất nguồn gốc hàng hóa khác gì so với hệ thống truyền thống?

Blockchain vượt trội về bảo mật và tốc độ truy xuất, hệ thống truyền thống có lợi thế về chi phí đầu tư ban đầu thấp, còn mô hình kết hợp (hybrid) tối ưu cho doanh nghiệp đang trong giai đoạn chuyển đổi số. Sự lựa chọn phụ thuộc vào quy mô, ngân sách và yêu cầu tuân thủ của từng doanh nghiệp.

Hệ thống truy xuất nguồn gốc truyền thống có những hạn chế gì mà Blockchain giải quyết được?

Hệ thống truy xuất truyền thống gặp phải bốn hạn chế cốt lõi mà Blockchain giải quyết trực tiếp:

Thứ nhất – Dữ liệu phân tán và thiếu nhất quán: Mỗi bên trong chuỗi cung ứng (nông dân, nhà máy, vận chuyển, bán lẻ) duy trì hệ thống hồ sơ riêng biệt — thường là giấy tờ hoặc bảng tính Excel. Khi cần truy xuất, thông tin phải được thu thập thủ công từ nhiều nguồn, dễ xảy ra mâu thuẫn và thiếu sót. Với Blockchain, tất cả các bên ghi nhận vào một sổ cái chung duy nhất.

Thứ hai – Dễ bị làm giả và can thiệp: Chứng từ giấy tờ truyền thống có thể bị in lại, sửa đổi hoặc giả mạo mà không để lại dấu vết. Đây là nguyên nhân chính dẫn đến nạn hàng giả và gian lận xuất xứ. Đặc biệt, giảm gian lận chứng từ vận tải bằng blockchain là một trong những ứng dụng thực tế được nhiều doanh nghiệp logistics quan tâm nhất hiện nay.

Thứ ba – Tốc độ truy xuất chậm: Theo thống kê từ IBM Food Trust, một cuộc điều tra ngộ độc thực phẩm sử dụng hệ thống truyền thống mất trung bình 7 ngày để truy ra nguồn gốc lô hàng bị nhiễm. Hệ thống Blockchain rút ngắn thời gian này xuống còn vài giây.

Thứ tư – Chi phí kiểm định cao và phụ thuộc bên thứ ba: Hệ thống truyền thống cần nhiều tầng trung gian kiểm chứng — kiểm định viên, công chứng, tổ chức chứng nhận — với chi phí phát sinh liên tục. Blockchain cho phép các bên tự xác minh thông tin mà không cần trung gian.

Bảng so sánh: Blockchain vs. Hệ thống truy xuất nguồn gốc truyền thống

Dưới đây là bảng so sánh trực tiếp 6 tiêu chí quan trọng nhất giữa hai phương thức, giúp doanh nghiệp đánh giá mức độ phù hợp với thực tế vận hành của mình:

Kết luận thực tế: Với doanh nghiệp có chuỗi cung ứng dưới 10 mắt xích và không có yêu cầu xuất khẩu, hệ thống truyền thống nâng cấp vẫn có thể đáp ứng. Tuy nhiên, khi chuỗi cung ứng vượt qua biên giới quốc gia, có nhiều đối tác độc lập tham gia, hoặc sản phẩm đòi hỏi tiêu chuẩn minh bạch cao (thực phẩm hữu cơ, dược phẩm, hàng xuất EU), Blockchain là lựa chọn không thể bỏ qua.

Những lĩnh vực hàng hóa nào đang ứng dụng Blockchain trong truy xuất nguồn gốc hiệu quả nhất tại Việt Nam?

Có 5 lĩnh vực hàng hóa đang triển khai Blockchain trong truy xuất nguồn gốc hiệu quả nhất tại Việt Nam, phân theo mức độ trưởng thành của ứng dụng: nông sản và thực phẩm, thủy sản, dược phẩm, hàng thủ công mỹ nghệ và hàng xuất khẩu đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế.

Blockchain được ứng dụng như thế nào trong truy xuất nguồn gốc nông sản và thực phẩm?

Nông sản và thực phẩm là lĩnh vực dẫn đầu về ứng dụng Blockchain tại Việt Nam, với các case study blockchain logistics thực tế đã cho thấy kết quả vượt kỳ vọng ngay từ giai đoạn thử nghiệm. Đây cũng là lĩnh vực mà người tiêu dùng có nhu cầu truy xuất thông tin cao nhất, đặc biệt sau nhiều vụ việc an toàn thực phẩm gây chú ý trong những năm gần đây.

Tập đoàn bán lẻ Pháp Auchan đã triển khai thử nghiệm Blockchain tại Việt Nam để truy xuất nguồn gốc lợn, gà và trứng tại TP.HCM và ghi nhận kết quả ngoài mong đợi — nền tảng này sau đó được mở rộng sang Pháp, Tây Ban Nha và các thị trường châu Âu khác. Đây là minh chứng thuyết phục rằng điều kiện vận hành thực tế tại Việt Nam hoàn toàn có thể đáp ứng yêu cầu của công nghệ Blockchain trong truy xuất chuỗi cung ứng thực phẩm.

Tại thị trường nội địa, hai giải pháp đang được triển khai rộng rãi nhất là CMC Blockchain (hợp tác độc quyền với Trung tâm Mã số Mã vạch Quốc gia) và mTrace của MobiFone (được hàng trăm doanh nghiệp Việt lựa chọn). Cả hai đều cho phép truy xuất thông tin trong 1–2 giây thông qua quét mã QR, giao diện thân thiện trên điện thoại di động và hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ với chi phí triển khai hợp lý.

Ngoài thực phẩm, Blockchain có thể truy xuất nguồn gốc những loại hàng hóa nào khác?

Có ít nhất 4 lĩnh vực hàng hóa khác đang ứng dụng Blockchain trong truy xuất nguồn gốc có hiệu quả chứng minh, ngoài thực phẩm và nông sản.

Dược phẩm: Đây là lĩnh vực có yêu cầu truy xuất nguồn gốc khắt khe nhất, bởi hàng giả dược phẩm có thể gây hậu quả trực tiếp đến tính mạng người dùng. Blockchain cho phép ghi nhận toàn bộ chuỗi từ nguyên liệu đầu vào → sản xuất → kiểm định GMP → phân phối → nhà thuốc, đảm bảo mỗi lô thuốc đều có lịch sử không thể làm giả.

Hàng điện tử và linh kiện: Trong bối cảnh chuỗi cung ứng toàn cầu phức tạp, nhiều nhà sản xuất điện tử lớn sử dụng Blockchain để xác minh nguồn gốc linh kiện, tránh hàng nhái và đảm bảo tuân thủ các tiêu chuẩn về khoáng sản xung đột (conflict minerals).

Thủ công mỹ nghệ và sản phẩm văn hóa: Đây là ứng dụng thú vị đang được Hiệp hội Blockchain Việt Nam thúc đẩy. Blockchain cho phép ghi nhận câu chuyện của từng sản phẩm độc bản — từ nghệ nhân làm ra, đến các chủ sở hữu qua thời gian — giúp nâng cao giá trị thương hiệu và ngăn chặn hàng sao chép.

Vải sợi và thời trang bền vững: Xu hướng thời trang bền vững (sustainable fashion) ngày càng yêu cầu minh bạch về nguồn gốc nguyên liệu, điều kiện lao động và lượng phát thải carbon. Blockchain cung cấp bằng chứng kỹ thuật số cho các tuyên bố này, đáp ứng yêu cầu của người tiêu dùng châu Âu và Bắc Mỹ — những thị trường xuất khẩu trọng điểm của dệt may Việt Nam.

Những thách thức và rủi ro nào doanh nghiệp Việt cần lưu ý khi triển khai Blockchain trong truy xuất nguồn gốc hàng hóa?

Có 3 nhóm thách thức chính mà doanh nghiệp Việt cần lường trước khi triển khai Blockchain trong truy xuất nguồn gốc: thách thức kỹ thuật, thách thức vận hành và thách thức thể chế pháp lý. Hiểu rõ các rào cản này là điều kiện tiên quyết để lập kế hoạch triển khai thực tế, tránh đầu tư dàn trải mà không hiệu quả.

Chi phí triển khai Blockchain truy xuất nguồn gốc có phù hợp với doanh nghiệp vừa và nhỏ (SME) Việt Nam không?

Có, chi phí triển khai Blockchain trong truy xuất nguồn gốc ngày càng trở nên phù hợp với SME Việt Nam, đặc biệt kể từ khi các giải pháp SaaS (phần mềm dạng thuê bao theo tháng/năm) trở nên phổ biến. Tuy nhiên, SME không nên tự triển khai Blockchain từ đầu — đây là quyết định đòi hỏi đội ngũ kỹ thuật chuyên sâu và ngân sách lớn.

Thực tế hiện nay, SME có ba hướng tiếp cận phù hợp theo quy mô tài chính:

• Gói SaaS cơ bản (từ 3–10 triệu đồng/tháng): Dùng nền tảng có sẵn như mTrace, iCheck Blockchain, chỉ cần đăng ký và nhập liệu. Phù hợp với hộ kinh doanh, HTX, doanh nghiệp dưới 50 SKU.
• Gói tùy chỉnh trung bình (100–500 triệu đồng triển khai ban đầu): Tích hợp với hệ thống ERP hoặc phần mềm quản lý kho sẵn có. Phù hợp với doanh nghiệp SME có chuỗi cung ứng 3–5 mắt xích.
• Giải pháp doanh nghiệp lớn (từ 1 tỷ đồng trở lên): Xây dựng nền tảng riêng hoặc triển khai Hyperledger Fabric/VeChain enterprise. Phù hợp với tập đoàn có mạng lưới phân phối toàn quốc.

Lưu ý quan trọng: SME cần đánh giá tổng chi phí sở hữu (TCO) bao gồm chi phí đào tạo nhân sự và duy trì hệ thống, không chỉ chi phí mua phần mềm ban đầu. Nhiều dự án thất bại không phải vì công nghệ mà vì thiếu đầu tư vào đào tạo người dùng cuối.

Khung pháp lý về truy xuất nguồn gốc hàng hóa bằng Blockchain tại Việt Nam hiện nay ra sao?

Hiện nay, khung pháp lý về Blockchain trong truy xuất nguồn gốc tại Việt Nam đang trong giai đoạn hoàn thiện, với sự tham gia của nhiều cơ quan quản lý nhưng chưa có văn bản pháp luật thống nhất, rõ ràng về giá trị pháp lý của dữ liệu blockchain trong tranh chấp thương mại.

Trung tâm Mã số Mã vạch Quốc gia (thuộc Bộ Khoa học và Công nghệ) là cơ quan quản lý truy xuất nguồn gốc duy nhất tại Việt Nam, đã hợp tác với CMC Blockchain để đảm bảo tính chính xác về thông tin sản phẩm. Bộ Công Thương và Cục Xúc tiến Thương mại đã phát hành hướng dẫn về truy xuất nguồn gốc cho doanh nghiệp xuất khẩu, đặc biệt trong lĩnh vực nông sản và thủy sản.

Tuy nhiên, Bộ Tư pháp trong Báo cáo số 70/BC-BTP năm 2020 đã nhận định khung pháp lý liên quan đến ứng dụng Blockchain còn nhiều khoảng trống, đặc biệt về: giá trị pháp lý của dữ liệu lưu trên blockchain khi sử dụng làm chứng cứ, trách nhiệm pháp lý khi dữ liệu đầu vào sai và cơ chế giải quyết tranh chấp liên quan đến thông tin truy xuất.

Doanh nghiệp cần theo dõi sát lộ trình hoàn thiện pháp lý này, đặc biệt trong bối cảnh Việt Nam đang xây dựng Chiến lược quốc gia về Blockchain và có kế hoạch đưa vào luật các quy định liên quan đến tài sản số và dữ liệu số trong các năm tới.

Blockchain kết hợp NFT và IoT có thể nâng cấp hệ thống truy xuất nguồn gốc hàng hóa như thế nào?

Blockchain kết hợp IoT và NFT tạo ra thế hệ tiếp theo của hệ thống truy xuất nguồn gốc — nơi dữ liệu được thu thập tự động, liên tục và chứng nhận sở hữu sản phẩm được số hóa hoàn toàn. Đây là hướng phát triển đang được nhiều tập đoàn lớn và startup công nghệ Việt Nam nghiên cứu triển khai.

IoT loại bỏ yếu tố con người trong nhập liệu: Cảm biến nhiệt độ, độ ẩm, GPS gắn trên lô hàng tự động ghi dữ liệu lên blockchain theo chu kỳ thời gian thực, không cần nhân viên nhập tay. Điều này giải quyết triệt để vấn đề “Garbage In – Garbage Out” — dữ liệu không chỉ bất biến mà còn được xác nhận bởi thiết bị vật lý thay vì con người. Đây là ứng dụng quan trọng của blockchain trong logistics hiện đại, đặc biệt trong vận chuyển hàng đông lạnh và dược phẩm cần kiểm soát nhiệt độ nghiêm ngặt.

NFT số hóa chứng nhận sở hữu và xuất xứ: Đối với sản phẩm độc bản như đồ gốm sứ thủ công, tranh nghệ thuật, rượu vang vintage hay nông sản đặc sản có chỉ dẫn địa lý, NFT cho phép tạo ra một “chứng chỉ số duy nhất” gắn với sản phẩm vật lý. Người mua có thể xác minh tính độc quyền và lịch sử chủ sở hữu qua blockchain, nâng cao đáng kể giá trị và ngăn ngừa hàng nhái hiệu quả hơn bất kỳ phương pháp truyền thống nào.

Xu hướng phát triển của Blockchain trong truy xuất nguồn gốc hàng hóa tại Việt Nam đến năm 2030 là gì?

Đến năm 2030, Blockchain trong truy xuất nguồn gốc hàng hóa tại Việt Nam sẽ chuyển từ lợi thế cạnh tranh thành yêu cầu bắt buộc đối với hàng hóa xuất khẩu và một phần hàng lưu thông nội địa trong các lĩnh vực nhạy cảm như thực phẩm, dược phẩm và hàng tiêu dùng cao cấp.

Theo báo cáo của MarketsandMarkets, thị trường Blockchain trong quản lý chuỗi cung ứng toàn cầu dự kiến tăng trưởng từ 253 triệu USD (2020) lên hơn 3,27 tỷ USD vào năm 2026, với tốc độ tăng trưởng kép hàng năm (CAGR) đạt 53,2%. Khu vực Đông Nam Á, trong đó có Việt Nam, được đánh giá là một trong những thị trường tăng trưởng nhanh nhất nhờ nhu cầu truy xuất trong nông sản xuất khẩu và sự phổ biến của điện thoại thông minh tại tầng lớp nông dân và người kinh doanh nhỏ lẻ.

Về phía Chính phủ Việt Nam, Chương trình Chuyển đổi số Quốc gia đến năm 2025, định hướng 2030 đặt mục tiêu xây dựng hạ tầng dữ liệu dùng chung cho các ngành kinh tế trọng điểm — trong đó nông nghiệp và logistics là hai lĩnh vực ưu tiên hàng đầu. Blockchain truy xuất nguồn gốc là một trong những công nghệ cốt lõi được nhắc đến trong lộ trình này.

Tóm lại, doanh nghiệp Việt Nam đang ở thời điểm vàng để triển khai Blockchain trong truy xuất nguồn gốc — khi chi phí công nghệ đã giảm đáng kể, hệ sinh thái giải pháp nội địa đã trưởng thành và các yêu cầu thị trường xuất khẩu ngày càng siết chặt. Chờ đến khi Blockchain trở thành quy định bắt buộc mới triển khai sẽ khiến doanh nghiệp mất đi lợi thế đầu tiên và thời gian tích lũy dữ liệu chuỗi cung ứng — tài sản số có giá trị nhất trong thời đại minh bạch hóa thương mại toàn cầu.